Svrljiške planine

Skupni naziv za veći izdignuti planinski prostor čije visine ponegde premašuju 1000 m, češće između 700 i 800m, a ponajviše od 800 do 1000m. Prema severu dopiru do SvrljiškogTimoka i njegovog izvorišnog kraka Manojličke planine, na jugu su oštro omeđene Nišavom, na istoku dosežu do Trgoviškog Timoka i njegovog izvornog kraka Stanjanci, zatim do Cerovačke reke i Temske do ušća. Na zapadu su ograničene Niškom kotlinom prema kojoj se, na relaciji Gramada-Višegrad, završavaju strmim odsecima. U ovim granicama one zahvataju oko 430 km² i po toj površini Svrljiške planine spadaju među najrasprostranjenije u bližoj okolini Niša. Najviši vrh na njima je Zeleni (1334 m), koji se približno nalazi

Svrljiške planine

u središtu. Geološki sastav im je različit. U stvari, jezgro je od gornjokarbonskih peščara i škriljaca koji su otkriveni, uglavnom, na severnom obodu. Sve ostale delove pokrivaju mezozojski krečnjaci. Među njima dominiraju donjokredni, odnosno baremski, a manji deo ove stratigrafske formacije pripada i otrivskom katu. Na isturenom istočnom kraju zastupljeni su i aptski peščari kojih, u dve-tri oaze, ima i u unutrašnjem delu planina. Od Gramade do Sićeva na zapadu i duž izvorišnih krakova Turije i Osmanovske r. na istoku, u njihovoj građi su i gornjokredni (senonski) peskoviti krečnjaci, peščari i laporci. U tim pojasevima nahode se i eruptivni proboji pretežno andezitskih stena. Ove planine po tektonskim osobinama pripadaju Istočnoj zoni mlado nabranih venaca. Uz to, sačinjene su od više bora čije se direktrise slažu sa orografskim pravcem grebena. One su i jasno omeđene dugim i dubokim dislokacijama: na severu istoimenom, na jugu nišavskom, na istoku pečko-svrljiškom i na zapadu ozrensko-sićevačkom.
S obzirom na pretežno kalcijum-karbonatni sastav slojeva koji učestvuju u građi i zbog najvećeg dela ogolelosti površina, Svrljiške pl. podvrgnute su intenzivnim mehaničkim i hemijskim procesima. Stoga su im strane, posebno one okrenute severu i jugu, pod mnogim odsecima i točilima u čijim se podnožjima gomilaju sipari ili izbrazdane suhodolicama. Greben i najviši delovi su, pak, bezvodni i nabušeni ili nagrizeni kraškim oblicima među kojima prevladavaju vrtače, male uvale i škrape. Kroz njih ponire skoro sav atmosferski talog i skuplja u unutrašnjosti krečnjačke mase ili se podzemno i disperzno usmerava prema obodu gde često izbija u jakim mlazevima. To su poznati izvori kao npr. Belojinska korita, Bakala, Zvonarac, Slatina, Studenac, Periški kladenac itd., dok se od vrela ističu Prekonoško, Belojinsko, Crnoljevačko, Okrugličko, Gulijansko, Timočko, Krupačko i druga. Prema Niškoj, Svrljiškoj i Belopalanačkoj kotlini pojedini delovi ovih planina ispod 1020 m još su i terasirani abrazijom neogenih jezera u više nivoa. U ekonomskom pogledu one su doskora predstavljale i značajan centar istočne Srbije u sitnom stočarenju pa je sa njih poznata i svrljiška ovca, kao i sir.
Ž.M.M.

About these ads

O Kiki

Planinarsko društvo iz Niša. Vidi sve članke od Kiki

One response to “Svrljiške planine

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

Prati

Dobijte svaki novi članak dostavljen u vaše poštansko sanduče.

Pridružite se 141 drugom pratiocu

%d bloggers like this: